|
استان آذربايجان غربي با احتساب درياچة اروميه حدود 43660
كيلومتر مربع مساحت دارد . اين استان كه در شمال غرب ايران است، 65/2 درصد از
مساحت كل كشور را تشكيل ميدهد و بين 35 درجه و 58 دقيقه تا 39 درجه و 46 دقيقه
عرض شمالي ( از خط استوا) و 44 درجه و 3 دقيقه تا 47 درجه و 23 دقيقه طول
شرقي ( از نصفالنهار گرينويچ) قرار گرفته است.
اين استان از طرف شمال و شمال شرقي با جمهوريهاي آذربايجان و ارمنستان، از غرب
با كشورهاي تركيه و عراق، از جنوب با استان كردستان و از شرق با استان
آذربايجان شرقي و رنجان همسايه است
طول مرز آبي و خاكي استان با كشورهاي همسايه مجموعاً 823
كيلومتر است كه 135 كيلومتر آن مرز ابي با جمهوريهاي آذربايجان (نخجوان) و
ارمنستان، 488 كيلومتر مرز خاكي با تركيه و 200 كيلومتر مرز خاكي با عراق است.
اين استان بر اساس آخرين تقسيمات كشوري 12 شهرستان، 28 بخش، 22 شهر، 103 دهستان
و 3227 آبادي داراي سكنه دارد و مركز آن شهر تاريخي اروميه است. شهرستانهاي
استان آذربايجان غربي عبارتند از : اروميه، بوكان، پيرانشهر، تكاب، خوي،
سردشت، سلماس، شاهين دژ، ماكو و مهاباد و مياندوآب و نقده
استان آذربايجان غربي يكي از مناطق كوهستاني كشور است و
توپوگرافي متنوع و گستردهاي دارد. در سراسر ناحيه هم مرز استان با تركيه و
عراق، كوههاي مرتفع برف گير از شمال به جنوب كشيده شده است و آبهاي حاصل از
ذوب آنها كه در درههاي منطقه به صورت رودخانههاي متعدد جريان مييابد، به سه
حوزة عمده تقسيم ميشود:
ـ درياچة اروميه كه حدود 1267 متر از سطح دريا ارتفاع دارد و در طول 130
كيلومتر، آب ارتفاعات غربي را به سوي خود جلب ميكند.
ـ شكاف و گشل عظيم نزديك خوي كه كليه آبهاي شمالي را به جنوب ارس هدايت
ميكند.
ـ آبهاي سردشت ( زاب كوچك) در طول 1000 كيلومتر كه توسط دره رود كلوي به سوي
دجله سرازير ميشود.
نواحي فوق پستترين نقاط آذربايجان غربي به حساب ميآيند. كم ارتفاعترين نقطه
نقطه در دامنة كوههاي ارارات ( 970 متر) كنار رود ارس در مرز ايران و تركيه
قرار دارد. رود سردشت كلوي در طول 100 كيلومتر شيبي برابر 560 متر دارد كه در
مقايسه با رود ارس از سرعت فوق العادهاي برخوردار است و ارتفاع آن از سطح دريا
به 1000 متر ميرسد.
مرتفعترين شهر استان سيه چشمه است با ارتفاعي بالغ بر 1920 متر و كم
ارتفاعترين شهر استان شهر خوي است با ارتفاع 1193 متر.
بر اساس ساختار طبيعي استان، اكوسيستمهاي ويژهاي از تركيب گياهان در سطوح
مختلف پوشش گياهي در اشكورهاي مختلف توپوگرافيك به وجود آمده است كه اهم آنها
به شكل جنگلها و مراتع خودنمايي ميكنند.
جنگلهاي استان، قسمتهايي از پيرانشهر، بانه و مهاباد را پوشانده است، ولي
مناطق وسيع جنگلي بيشتر شامل اراضي كوهستاني و سردشت است كه مساحت آن را بين 60
الي 80 هزار هكتار تخمين ميزنند و به مرور از وسعت آنها كاسته شده است. درختان
جنگلي اين منطقه مشتمل بر درختان ميوهاي از قبيل انگور و پسته وحشي، زالزالك،
بادام كوهي و گونههاي غيرميوهاي مانند بلوط ، افرا، سرخ دليك و سياه دليك است
استان آذربايجان غربي عمدتاً تحت تأثير جريان هواي مرطوب
اقيانوس اطلس و درياي مديترانه است، ولي در برخي از ماههاي زمستان، تودة هواي
سرد از اطراف شمال، هواي مديترانهاي آن را متأثر كرده و موجب كاهش قابل توجه
دما ميشود.
علاوه بر جريان هوايي فوق عوامل ديگري مانند ارتفاع مكان، جهت كوهها، وزش
بادها و دوري از درياي آزاد نقش مهمي در ميزان دما و ريزشهاي جوي دارد. به
طوري كه آب و هوا را در وضعيت حد فاصل آب و هواي سواحل درياي مازندران و اقليم
نيمه صحرايي داخلي قرار ميدهد.
در فصل زمستان ارتفاعات و نواحي بالاتر از 3000 متر در زير قشر ضخيمي از برف
فرو ميرود و قلل كوهها، اين برفها را تا سال بعد محفوظ نگه ميدارد. همچنين
در دامنههاي بين 1000 تا 2000 متري كه از بادهاي تند شمال محفوظ مانده است، به
مقدار كافي باران ميبارد.
نقش كوهها در نزولات جوي استان آذربايجان غربي داراي اهميت بسزايي است. سلسله
جبال استان به صورت طويل و مرتفع چون ديواري در جهت شمال و جنوب و جنوب شرقي
امتداد يافته است. گرچه اين كوهها مانع نفوذ كلية ابرهاي بارانزاي حوزة
اقيانوس اطليس و مديترانه به ايران و عمدتاً به آذربايجان غربي ميشود، ولي در
عوض منبع سرشاري از نزولات جوي را به صورت برف ذخيره ميكند كه باعث به وجود
آمدن رودهاي پر آب و فراواني ميگردد. محصور بودن استان با ديوارة مذكور سبب
شده است كه درياچة اروميه به عنوان يكي از شش حوزة آبريز مهم كشور به حساب آيد.
در فصل تابستان سراسر آذربايجان غربي از وزش بادهاي باران آور بي بهره ميماند،
ولي آفتاب درخشان همراه با رسيدن ميوهها و برداشت غله فضاي تفرجگاهي مناسبي را
با نيسم ملايمي فراهم ميآورد. اين نسيم ملايم در زبان محلي به نام « مه يئلي»
و در برخي از نقاط به نام باد مراغه مشهور است
از
نيمه تابستان همراه با ورزش باد شمالي از گرماي هوا به شدت كاسته ميشود. باد
خنك شمالي در هر منطقه به نام ناحية شمالي همان منطقه مشهور است. گاهي در
تابستان باد گرمي از سمت جنوب، استان را تحت تذثير قرار ميدهد كه در اصطلاح
محلي به نام باد سفيد ( آغ يئل) مشهور است. اين باد در اواخر زمستان باعث ذوب
برف ها ميشود و در تابستان بر شدت گرماي هوا ميافزايد.
با تمايل خورشيد به طرف جنوب و كوتاه شدن روزها، هواي پرفشار به پايين حركت
ميكند و هواي كم فشار تدريجاً جايگزين آن ميشود و بادهاي باران آور غربي
جايگزينهاي بادهاي شمالي ميگردد. اين بادها در فصل پاييز و زمستان پس از عبور
از روي اقيانوس اطلس و درياي مديترانه فصل پاييز و زمستان پس از عبور از روي
اقيانوس اطلس و درياي مديترانه و جذب رطوبتها آنها، در برخورد با كوههاي
مرزي، سبب ريزش برف و باران فراواني ميشود كه منبع و سرچشمه دائمي رودهاي
نسبتاً منظم حوزة آبريز درياچة اروميه، ارس و دجله محسوب ميشود.
نقشه خطوط همباران استان نشان ميدهد كه سه واحد جغرافيايي متمايز از نظر ريزش
نزولات جوي وجود دارد كه عبارتند از:
حوزة غربي درياچة اروميه : كه از غرب به شرق از ميازن نزولات باران كاسته
ميشود.
حوزة شمالي درياچه اروميه تا رود ارس : كه از شمال درياچه به طرف رود ارس به
تدريج از ارتفاع زمين كاسته ميشود و ميزان بارش نيز كاهش مييابد.
حوزة جنوبي درياچه اروميه : كه سرچشمه شاخههاي اصلي سيمينه رود، مهاباد رود،
زرينه رود و قزل اوزن است و داراي ميزان بارش بالاي 600 ميلي متر ميباشد.
به طور كلي متوسط بارندگي ساليانه در استان، 400 ـ 300 ميليمتر است كه با توجه
به متوط بارندگي در ساير نقاط ايران كه حدود 280 ميلي متر ميباشد در شرايط
بهتري قرار گرفته است پر آب ترين رودخانههاي استان نشان ميدهند كه ميزان
بارندگي به ويژه ريزش برف در مناطق كوهستاني به مراتب بيشتر از ميزان بارندگي
در شهرها و مناطق جلگهاي است.
به استناد گزارش سازمان هواشناسي كل كشور كه بر اساس دادههاي آماري
ايستگاههاي سينوپتيك اروميه، خوي، ماكو و مهاباد تنظيم شده است. درجة حرارت
هوا در نقاط مختلف استان متفاوت است؛ متوسط درجة حرارت از 4/9 درجة سانتيگراد
در ماكو تا 6/11 درجة سانتيگراد در مهاباد متغير است.
متوسط
درجة حرارت در اروميه 8/9 ، خوي 8/10، ماكو 4/9 و مهاباد 6/11 درجة سانتيگراد
است.
به استناد همين گزارش حداكثر حرارت در مرداد ماه حدود 34 و حداقل آن در دي ماه
حدود 16 درجة سانتي گراد است. حداكثر تغيير گرماي تابستان 4 درجه و سرماي
زمستان 15 درجه ميباشد.
وضع هوا در شهرهاي مختلف استان از اين قرار است:
در اروميه فصل تابستان نسبتاً گرم و زمستان هوا سرد است.
در مهاباد فصل تابستان خشك و طولاني و زمستان بسيار سرد است.
در ماكو فصل تابستان نسبتاً گروه و زمستان بسيار سرد است.
در نقده هوا نيمه مرطوب تابستان ملايم و زمستان سرد ميباشد.
به استناد همين گزارش پربارشترين، فصل، تابستان و به ويژه شهريور ماه است.
دورة بارش در اروميه از اواخر مهرماه و اوايل آبان ماه شروع ميشود و خرداد ماه
خاتمه مييابد؛ حداكثر بارندگي در اسفند و فروردين ماه است. اين دوره در مهاباد
بين آبان تا ارديبهشت و در مياندوآب از آبان تا خرداد ماه است.
مجموع روزهاي يخبندان در اروميه حدود 120 روز است كه به ترتيب در آبان ماه 19،
آذرماه 27، دي ماه 30، بهمن ماه 28، اسفند ماه 14 و فروردين ماه 6 روز است.
روزهاي يخبندان در خوي 104 در ماكو 108 و مهاباد 93 روز در سال است.
بر اساس گزارش ايستگاه سينوپتيك شهر اروميه مجموع روزهايي كه اروميه در معرض
وزش بادهايي با سرعت حداقل 7 و حداكثر 16 متر در ثانيه قرار گيرد، حدود 164 روز
است.
بيشترين سرعت باد مربوط به ماههاي ارديبهشت و اسفند ماه است با 16 متر در هر
ثانيه است، كمترين سرعت باد مربوط به ماههاي دي و بهمن با 7 متر در هر ثانيه
است متوسط سرعت باد در شهر اروميه 5/10 متر در هر ثانيه است.
بازگشت به صفحه نخست
|
